नदी किनारमा यौन व्यापारी युवतीको फन्दामा:'साप ! भाका बसिसिन्छ हजुर ? एक पल्टको सया हो ।'
'बादल जस्तै माथिमाथि  उड्यो मेरो मन....' बोलको गीतको मानव शास्त्र
मंसिर १२, २०७८

'बादल जस्तै माथिमाथि  उड्यो मेरो मन 
कुन्नि तिम्रो छेउमा बस्दा के के हुन्छ झन् ' 

मनमा अशान्ति बोकी रुकुमको मुसिकोटबाट दिनभर हिँडेर चौरझारी एयरपोर्ट हतार हतार साँझमा पुगेको थिएँ । अल्लारे जोसमा सानो भेरीको  तिरैतिर हिँडेको थाहै भएन । बासमा मनग्गे खुट्टा दुखेर सुनिएका थिए ।  पहाडको भिरालो बाटो फाल्हान्दै हिँडेको थिएँ । तर भोलिको काठमाडौँ आउने हवाईजहाज क्यान्सिल भएको सुन्दा मर्नु भएको थियो ।  कारण थियो भाइ कान्छा सिकिस्त छ भन्ने मलाई खबर थियो । जतिसक्दो छिटो काठमाडौँ पुग्नु थियो । सहरमा परिवारहरू कसरी बसिरहेका छन् । अर्को पीडा र चासो पनि थियो ।

यो गीतको पछाडि यस्तै जीवनको बाटोमा भेटिएका दृश्य अदृश्य चोटका  कथाहरू लुकेका छन् । वर्तमानमा अनुभूत भएका दृश्यलाई लेख्ने अनायास प्रयास गरेको छु । यो गीतको रेकर्ड २०६४ सालमा भएको थियो ।

२०४० सालमा घरेलु हाकिम भएर चौरझारी पुग्दा उराठ लाग्दो बगर थियो ।  प्लेन चलेको दिन सानो हटिया लागे जस्तो रमझम हुन्थ्यो ,अनि तुरुन्त सकिन्थ्यो । दिन काट्न मलाई गाह्रो भयो । टहलिन नजिकै भेरी नदीको निलो शान्त सुसेली हेर्न गएँ । सफा सुन्दर नदीले गीत गाएको सुन्दा मन खुसीले छल्किरहेको थियो । नदी पुग्ने बेला आधा बैँसे जस्ती र अर्की युवतीले भेरी नदीको डिलमा बसेर मन्द मुस्कानमा मलाई बोलाइरहेका थिएँ । तर स्थानीय भाषाको करण मैले त्यति बुझिनँ ।  फरक लवजमा बोल्छन् रुकुम रोल्पाका मानिसहरू । बाटोमा बादी महिलाहरू भेटिन्छन्। उनीहरूले भाका बस्नु आग्रह खुला रुपमा गर्छन् भनेको सुनेको थिएँ । भाका बस्नुको अर्थ यौन सम्पर्क भन्ने बुझिन्छ ।

आपत्तिको कुरो थिएन त्यता चलनै रहेछ । युवतीले सिधै लज्जा लु भाषामा मुख खोलिन् - 'नमस्कार साप ! भाका बसिसिन्छ हजुर ? एक पल्टको सया हो । अरु त हजुरको मर्जी' ।  किन लजाइबक्सेको हो । मैले उत्तर नदिई अर्की आधा उमेरकी जस्ती महिलाले थपिन् - 'लजाउन पर्दैन साप ! कुन होटेलमा हो । हामी आम्छौ नि ? ऊ कि म बोलिस्यो राजा.... बोलिस्यो ? उनीको अनुहारमा मिठो सपनाको एक छायाँ टल्किरहे थियो । सम्झँदा लाग्छ, तिखुरी काली उनीलाई बाक्लो परेलीले खुब सुहाएको थियो । 

भेरी नदीलाई छुन हिँडेको म बाटैमा यौन व्यापारी युवतीहरूको कुराले अलमलिएँ । यी महिलाहरूसँग बोलेको मानिसले देखे के भन्लान् । जस्तो लागेर यता उता हेरें । उनीहरूले सहज रुपमा भाका बसे केही हुन्न । हाम्रो पेसा हो भनेर मलाई फकाइरहेका थिए । भाका भनेको कतै एकान्तमा यौन सम्पर्क गरौँ भन्ने बुझिन्छ । महिलाहरूको अनुहारमा चिसो भेरी नदीको हावाले मन्द स्पर्श गर्दै थियो । उनीहरूको सुन्दर ओंठमा कता कता मिठो चिसो मादकता देखेँ । 

 मेरो शरीर अचानक तातिएको थियो । कल्पना गरेँ । यी सुन्दर शरीर कस्ता मान्छेले मोज गरे होलान् ? मेरो मन अनायास आफैँभित्र हल्लिएको थियो ।  मलाई भेरी नदीको चिसो हावाले स्पर्श गरेको थिएन । शान्त भेरी नदीको मिठो हावा बगिरहे थियो । अहिले लेखिरहँदा कसो कसो मेरो यो उमेरको ह्याकुलो फेरि काँपिरहेछ । मैले प्रश्न गरेको थिएँ - 'तपाईँहरूको सुन्दरता मलाई लागिरहेछ, एक गीतकारको सुन्दर प्रिय सी तपाईँ नै हो ।  तर कसले सिकायो यस्तो अपहेलित पेसा ?' 

तुरुन्तै महिलाले भनेकी थिइन् -'मालिकहरूले हाम्रो जात, इज्जत बिगारे हुन् ।'  को मालिक ? मैले प्रश्न गरेको थिएँ । युवतीले भुईँ कोट्याएर भनिरहेकी थिइन् - 'खोइ को भनूँ !  गरिबलाई मालिकले यस्तै गर्छन् । यस्तै पेसामा लगाए छन् । जात ठुला भएकाहरूले आफ्नो लाज छोप्न हामीलाई पुस्तौँ यस्तै दलेर दलित बनाए साब ! महलमा छन् ! कोही सहरबाट आउँछन् ।  कोही मालिक यतै छन् ।  भनिबक्सोस्  न के छ ? जाऊ उत्ता........कि होटेल‍‍‍‍......!  डराउन पर्दैन एक छिनमा ठिक हुन्छ ।

मैले नजाने भनेपछि आधा बैशें महिलाले तल बग्दै गरेको निलो सफा पानीलाई घरी आकाशको घुर्मैलो बादललाई  एकोहोरो हेर्दै भनेकी थिइन् -'माथि उड्ने बादल जस्तो मन उड्छ  के भन्या । बक्स्योस न त हजुरको पनि मन हाम्लाई ।'

यस्तो काम नगर्दा हुन्न ? मैले प्रश्न गरेको थिएँ । युवतीले निचोरिएको अनुहारमा भनेकी थिइन् - 'सबैले 'बादी' भन्छन् । केही काम दिँदैन । तल्लो जात भनेर अछुत भन्छन् साप  ! कता जाऊ नि... ? यो काम नगरेर । मालिकहरूले जिउँदै नरक बनाए । खेती गरौँ जमिन छैन । पुलुक्क मलाई हेरेर आशातीत मुद्रामा फेरि भनेकी थिइन् - 'अब जाऊ के भाका बस्न नलजाई बक्सियोस् । पहिले लजाउने हो ,पछि त ठिक भइहाल्छ नि !

'तल को नुहाउने ? सूर्य हुन नि, रातिको पखाल्दै छिन् ।'  उनीहरू बोलिरहेको सुनेको थिएँ .

'लाग्छ ! हेर्दै हजुर मनकारी होइबक्सिन्छ । भरैलाई छाक छैन र । महिलाले गहिरो नजरले पुलुक्क हेरेर भनिन् । मैले भने -' यहाँका मालिकहरूले सहयोग गर्लान् कि ?'  युवतीले मुसुक्क मुस्कुराउँदै भनिन् - 'लोकल मालिकहरूले त सित्तैमा भाका बस्छन् । नभए अनेक दुःख दिन्छन् ।  आफूलाई ठुला देखाउँछन् पापीहरू । ठुला भन्नेहरूको एकाएक फटाइ थाहा छ ।  के गर्नु ।  

उनीहरूको आग्रहलाई अस्वीकार गर्न कम्ती मुस्किल भएको थिएन । मैले पचासको नोट लिन आग्रह गरेको थिएँ । कस्तो स्वाभिमान ! सायद भने होलान्, कि यो लोग्ने मान्छे नपुंसक हो ?  कि यहाँका मालिकहरू जस्तो दलाहा होइन । 

उनीहरूसँग लामो कुरा गरिरहँदा भेरी नदीको निलो पानीमा पश्चिम ढल्कँदै गरेको घामको पाइला टलपल टल्किँदै थियो । केही युवाहरू कम्मरमा बाबु चिन्डो बाँधेर नदी तर्दै थिए । कोही महिलाहरू शरीर पखाल्दै थिए । मैले सोचे कुनै मालिकले शरीरलाई पवित्र ठान्ने तर ज्यानलाई अछुत ठान्ने धर्मभिरुको नरक जात पखाल्दै छन् । माछा पासोमा मारेको पनि मैले यहीँ देखेको थिएँ । 

गएको वर्ष एक कथित नवराज दलितसङै अन्य युवाहरूले कथित माथिल्लो जातकी मल्ल युवतीसँग प्रेम गरे बापत निर्ममतापूर्वक हत्याबाट ज्यान गुमाउन यही स्थानमा बाध्य भए । स्थानीयहरूले भेरी नदीमा कुटाकुटी हत्या गरेको बिभत्स्य घटना मैले सम्झेँ । जातीय समाज  व्यवस्थाले कति हदसम्म असभ्य चरित्र देखाउँछ भन्ने कुरा त परै छोडौँ । बरु राज्य संचालकहरुलाई आत्मा गौरव भएको होला । राज्य चन्द्र शम्सेरको १९१० को मुलुकी कानुन चलाउन खुसी छन् । जनजातिलाई जबरजस्त हिन्दु बनाउन चाहन्छन् । गणतन्त्र, पहिचान सहितको संघीयता रुचाउँदैनन् । 

 किराँत समुदायमा अहिलेसम्म जात विभेद व्यवस्था छैन । दस थर एक चुल्हा छ । किराँत राज्यलाई समाप्त गरेपछि भारतबाट छिरेका हिन्दु लिच्छ्बीहरुले चार वर्ण सोह्र जात बनाए । मल्ल नेवारहरूले चार वर्ण चौसठी जात भए ।  गोर्खाका राम शाहले देशभर जातीय हिन्दु व्यवस्था राज्यसत्ता प्रयोग गरे । प्रत्येक जातको संस्कृति माथि दमन गरे । जसको परिणाम एक कथित उच्च वर्ग स्वर्गको अनुभूति गरिरहेछ । दलितलाई सानो जात बनाएर नर्कको बास दिए । यो भन्दा ठुलो घोर अनैतिक अपराध के हुन सक्छ ? हामी आफैँ  एक पल्ट दलित भएर सोचौँ त  ?

भर्खरै राजधानीमा रुपा सुनारले डेरा पाइन्न ।  एक सांसदले डेरा नपाएर लजमा बसेका छन् । मानिसको सुन्दरता समेत जातको आधारमा हेरिन्छ । यस्ता विभेदको विरोधमा कुनै पण्डित बोल्दैन । नेता बोल्दैन । मात्र नेताहरू भन्छन् -प्रजातन्त्र, मानव अधिकार देशमा छ . कसरी यस्ता बेतुका कुरा बोल्न सकेको होलान् ।  कहिले कहीँ सम्झँदा 'ऐठन' भए जस्तो हुन्छु ।  

क्रूर अमानवीय विभेदकारी जातीय व्यवस्था हटे यो मानव समाज झन् कस्तो सुन्दर हुन्थ्यो होला ? मन परेको मान्छेसँग विबाह गर्न पाइँदैन त्यहाँ के को प्रजातन्त्र ? हप्ता दिन अगाडि रामेछापका तिनभाई थामीहरूलाई  गाई काटेर खाएको आरोपमा जेल चलन गरे । खोइ धर्म निरपेक्ष संविधान ? अर्काको धर्मलाई सम्मान हुँदैन । कता छ । प्रजातन्त्र र मानव अधिकार र??  कता छन् काला कोटवालाहरू ?

'ए नकचरी सात हजार निकाल होइन भने तँलाई भरै राति असुल्छु ।' मेरै अगाडि बसेकी युवतीले केही प्रतिक्रिया दिइन्  । उनी तिब्बतबाट दिल्ली हिँडेकी रहिछन् । भाषा केही अबुझने भएको कारण उसले गाली गरेको रहेछ । अझ उसले अपशब्द बोलेपछि मैले नबोली सकिनँ ।

कुरा मनभित्र धेरै छन् । यो गीतको प्रसंग आउँदा मनमा एक  प्रकार भैंचालो चलिरहेछ । निर्मम अपराध, दमन विभेद विषयमाथि स्कुल तहमा पाठ राखिन जरुरी थियो । विश्वविद्यालयमा राख्न चाहँदैन । बिरासद भत्केला भन्ने एक थरी तर मारालाई थाहा छ । त्यसकारण दलित, देउकी, हलिया, बादी, देउकी,कमलरी, कमैया जस्ता परम्परालाई धर्मभिरु आफ्नो महत्त्वपूर्ण उपलब्धि ठान्ने गर्दछन् । नेपालको मानवसाश्त्र जटिल छ ।

नेपालको मानव शास्त्र जटिल छ ।

लोक सेवा आयोगको नासु पदको अन्तर्वार्तामा प्रश्न सोधेका थिए ।तपाईँ त हिमाल चढ्न जानु पर्ने ? लाहुर जानु पर्ने ? किन जागिर खान खोजेको ?  उनको प्रश्न अराजक जातीय बोध थियो । मैले उत्तर त दिएँ सायद ! उनको दिमागमा बसेको रेडिमेट नकारात्मक छापलाई सन्तुष्ट भएन । मेरो नाम वैकल्पिक एक नम्बरमा निस्क्यो । त्यसपछि मैले अन्तर्वार्ताको विभेदपूर्ण दादावादी अनुहार हेर्ने कोसिस कहिले गरिनँ ।

 सम्झन्छु त्यो प्रश्न एकल जातीय हैकमवादी चरित्रको नाङ्गो हतियार मेरो छातीमा हानिएको रहेछ । बदनियत पूर्वक प्रश्नको तिरबाट मेरो  हुलुचुलु जीवनको मोडहरू भयानक अनकन्टार दिसातर्फ त्यसपछि मोडियो । उनीहरूको जस्तो अहिले मेरो पनि सरकारी मान्छे भएर समाजमा ठुलो शान्  रवाफ प्रतिष्ठा हुन्थ्यो होला । जीवन क्रमबद्ध चल्थ्यो होला । यस्तै वाधाले बाङ्गोटिङ्गो बाटो हिँडेर जीवनको अन्तिम मोडमा आएको छु । Albert Einstein को भनाइले त्यो समयदेखि जीवनमा साथ दियो 'There are only two ways to live your life. ' हिँडेको बाटो बाधक भएपछि अर्को बाटो हिँड्नु पर्ने बाध्य भएँ । आजतक हिँडिरहेछु न त कुनै मिठो फलको आश छ न त कुनै दया सम्मान खोजी छु ।

बादी महिलाहरूले रुकुममा भाका बस्न अनुरोध गरेको समय मलाई भित्रै मनदेखि मन नभएको होइन । सुन्दरी युवतीहरूसँग भाका बस्न सकिनँ । अहिले पनि सम्झना आउँदा उनीहरूको मुस्कान सम्झेर मनको भावना भलक्क उर्लेर आउँछ । र त उनीसँग डुब्न असमर्थ भए पनि  गीतको भावनाभित्र पोखिन बाध्य भएँ । उराठिलो शब्दलाई संगीतबाट बोल्ने सामर्थ्य दिने प्रसिद्ध संगीतकार दिनेश सुब्बाप्रति आभार प्रकट गर्दछु ।

यो गीतलाई लेख्न बाध्य बनाउने अर्को घट्ना पनि थपिएको थियो । दिल्ली जाने क्रममा नेपालगन्जको घटनाले मलाई नमिठो छाप बसेको थियो । रुपेडिया भन्सारबाट हाम्रो बस अगाडि बढेन । बोर्डर छेउको पीपलको फेदमा बसेर एक नेपालीले दिल्लीमा फोन गरेको सुनेँ - 'सात चराहरू उडेर आउँदै छ । बल्ल सात युवतीहरू बोर्डर कटाउन सफल भएछ । हाम्रो डिल्ली जाने बस भारत प्रवेश भयो । तुरुन्त फेरि एक घण्टा रोकियो ।

 भारतीय पुलिसलाई केही मिलायो होला तर एउटा कुरा भने मिलेन छ । कन्डक्टर एक्कासि ड्राइभर छेउको मेसिन माथि बसिरहेकी तरुनी महिलालाई अपशब्द बोल्यो -'ए नकचरी सात हजार निकाल होइन भने तँलाई भरै राति असुल्छु ।' मेरै अगाडि बसेकी युवतीले केही प्रतिक्रिया दिइन्  । उनी तिब्बतबाट दिल्ली हिँडेकी रहिछन् । भाषा केही अबुझने भएको कारण उसले गाली गरेको रहेछ । अझ उसले अपशब्द बोलेपछि मैले नबोली सकिनँ । करण के रहेछ भने उनीले दस जोर जुत्ता झोलामा बोकेकी रहिछन्

 भारतीले तिब्बती भनेर सात हजार मागेको रहेछ । मैले कुरा बसबाट झरेर मिलाई दिएँ । उनले सात हजार होइन जुत्ता छोड्न मन्जुर भइन् । बल्ल ! बस दिनको एक बजे तातो हावा खाँदै कुद्न थाल्यो ।  बस भारत भूमितर्फ जति कु ददै दक्षिण पश्चिम कु ददै गयो । त्यति नै युवतीको सुन्दर आकाश जस्तो अनुहार दूर क्षितिजलाई हेर्दै उदासी नीरस बादलले छोप्दै ल्यायो । मलाई लाग्यो उनको खुसी उनकै सामु आज लुटिएको छ । मेरो मन उनको उदासी चेहरा हेरेर दिनभर जलिरह्यो । बस बेतोड कुदिरह्यो ।

विवेकको आँखा उपचारको लागि दिल्लीको एम्स अस्पताल २०६४ साल जेठमा काठमाडौँबाटै डाइरेक्टर बसबाट गएका थियौँ । अस्पतालमा सबै चिकित्सकहरूले सद्भाव देखाएका थिए । अझ एक महिला चिकित्सकले सबै चिकित्सकहरूलाई हाम्रो समस्या बताई दिने र छिटो सेवाको लागि आग्रह गरेकी थिइन् । उनलाई धन्यवाद भन्न चाहन्छु । त्यो बेला दिल्लीमा मैले पहिलो पल्ट भोगेको अचाक्ली गर्मी थियो । गर्मीको डरले नेपाल एम्बेसीमा जय छांगछा जीलाई भेटेर नेपाल फर्कन एयर लाइन्सको टिकट मिलाइदिन आग्रह गरेको थिएँ । प्लेनमा जम्मा बत्तीस यात्री थियौँ तर मैले टिकट खोज्दा प्याक छ भन्ने जवाफले म हैरान भएको थिएँ ।

 यस्तो अमर्यादित कामले नेपाल एयर लाइन्स घाटा नजाने कुरै भएन । आफ्नो मान्छे राख्ने अनि मस्ती कुम्लाउने संस्थान सायद यो पहिलो श्रेणीमा पर्ला । हामीसँगै स्थापना भएको थाई एयर लाइन्सको प्रगति अकल्पनीय देखिन्छ । मुठीभर मान्छेले देशको तर खाए । खाइरहेका छन् । कसैलाई नसियत हुँदैन सबै उस्तै छन् । जिससको धार्मिक कथा सान्दर्भिक होला । जि सस कतै जाँदै थिए । बाटोमा एक महिलालाई अनैतिक आरोपित गरेर सबैले ढुंगा हान्दै मार्न लागिरहेका थिए । यो अद्भुत तर दुखद क्षण देखेर जिससले तुरुन्छ भनेछन् - 'ए रोक के गरेको यो ..... ।  मैले सुने तपाईँहरूको कुरा ! ठिक्छ त्यसो भए ! उनलाई मार्नलाई को चोखो मान्छे छन् ? उनीहरूले मात्र मर्न सक्छन् । ल तयार हुनुहोस्  । यो कुरा सुनेपछि सबै सुस्तरी भागेछन् ।

यस्तै जीवनको तितो सत्य र हन्डर खाएका अनुभूतिहरूले मलाई कुनै न कुनै सृजना गर्न बाध्य बनाउँछ  ।  मन यस्तै कथा व्यथाले हल्लन्छ ।  केही कुरा लेख्छु  । अन्त्यमा गीतका गायक भूपाल राईलाई सम्झन चाहन्छु । भूपालले दाइ म गाउँछु भन्यो ।  भाइ हो  !  हुन्छ भनेको थिएँ ।  अब  मनको गन्थन आज टुङ्ग्याउन  चाहन्छु । 

गीत सुन्नलाई आदरणीय मित्रहरूले युट्युब क्लिक गरेर सुन्न सक्नु हुनेछ ।  सबैमा लेख समर्पण गर्दै बिदा चाहन्छु ।  हौवा ,सेवा, नमस्ते ! धन्यवाद ।
समाप्त 


प्रा. डा‍. विष्णु राई कवि तथा मानव शास्त्री हुनुहुन्छ ।